Ulusal Biyolojik Çeşitlilik İzleme Sistemine Doğru
Biyolojik Çeşitlilik İzleme Birimi (BİB); Küresel Çevre Fonu’nun (GEF) hibe katkısı ile T.C. Orman ve Çevre Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün koordinatörlüğünde, Dünya Bankası işbirliği ile yürütülmekte olan “Biyolojik Çeşitlilik ve Doğal Kaynak Yönetimi (GEF-II) Projesi’nin 1 nolu bileşenin C alt bileşeni çerçevesinde Orman Genel Müdürlüğü, Orman Harita ve Fotogrametri Müdürlüğü’nün bünyesinde , Biyolojik Çeşitliliğin zaman içerisindeki seyrini izlemek ve Türkiye’de koruma girişimlerinin (özellikle korunan alan yönetiminde etkinlik) verimliliğini artırmak, hızlı karar verebilmeyi sağlamak, biyolojik çeşitliliğin temsil edilmediği potansiyel alanları belirlemek için bir sistem oluşturulması amacıyla 2000 yılında kurulmuştur.

Biyolojik Çeşitlilik İzleme Birimi, hâlihazırda T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün koordinasyonunda, Bakanlığımız Bilgi İşlem Dairesi bünyesinde çalışmalarına devam etmektedir.

Biyolojik Çeşitlilik İzleme Sistemi; ülkemiz biyolojik çeşitliliğine dair mevcut kaynaklarımızın envanterinin toplanması, mevcut durumlarının ortaya konması, izlenmesi ve bu doğal kaynakların üzerindeki tehditlerin belirlenmesi yoluyla karar vericiler için acil önlemler alınmasını sağlamaya yönelik bir mekanizmadır.

Biyolojik çeşitlilik izleme sistemi konusunda gerekli teknik altyapının kurulmasının bir ihtiyaç ve zorunluluk olduğu bugün artık bu konuda çalışan tüm kişi ve kuruluşlarca kabul edilmektedir. Taraf olduğumuz Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi de, ‘Her ülkenin ulusal biyolojik çeşitliliğinin korunması ve sürdürülebilir kullanımı açısından önem taşıyan ulusal biyolojik çeşitlilik unsurlarını belirlenmesi, izlenmesi ve bu izleme faaliyetlerinden elde edilen verileri saklanması zorunluluğunu’ getirmektedir.

BİB’in hazırladığı “Stratejik Eylem Planı”na göre;

BİB’in Görevi: “Türkiye’de biyolojik çeşitliliğinin korunmasına ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımına etkin bir şekilde katkıda bulunan, ilgili kurum ve kuruluşlarla karşılıklı işbirliğine dayalı bir düzene, yeterli ve sürdürülebilir maddi, teknik, lojistik ve insan kaynaklarına sahip bilgi temelli bir koruma mekanizmasının oluşturulması”dır.

BİB’in vizyonu: “Türkiye’de biyolojik çeşitliliğin korunması için ihtiyaç duyulan her tür bilginin (tür, alan, tehdit, vs) etkin bir şekilde yönetilmesi ve veri sisteminin işletilmesi, verinin depolanması, güncellenmesi, işlenmesi ve kullanıma sunulması gibi bütün aşamaları içerir.” şeklinde belirlenmiştir.

BİB’in amaçları ise;
1) Biyolojik çeşitlilikle ilgili bilgi (tür, ekosistem, alan, tehdit, vs düzeyinde) standartlarının belirlenmesi,
2) Bu bilgilerin bu standartlara uygun depolanması ve güvenilir bilgi üretilmesi,
3) Toplanan verilerin koruma ve sürdürülebilir kullanım amaçlı analizi, doğal varlıklarımızın izlenmesi ve bu konuda ilgili kurumlarla koordinasyon sağlanması,
4) Eksik veri kümelerinin tespit edilerek bunların derlenmesi; eksik olanların güncellenmesi için gerekli organizasyonun yapılması,
5) Merkezi bir bilgi izleme mekanizması oluşturmak suretiyle, veri kaynakları arasında koordinasyon sağlanması ve gerektiğinde ilgili kuruluşlarla ortak kullanım, veri standardizasyonu eşgüdümünün sağlanması konusunda protokollerin yapılması,
6) Özellikle doğa koruma amaçlı olarak, ilgili grupların ihtiyaç duyduğu analitik bilgilerin ve sonuçların sunulması
olarak belirlenmiştir.

Biyolojik Çeşitlilik İzleme Birimi (BİB) kendisine yüklenen bu sorumlulukları gerçekleştirmek amacı ile iki çalışma noktasından harekete başlamıştır. Bunlar;

1. Biyolojik çeşitlilik açısından zengin olan ve ulusal korunan ağında temsil edilmeyen alanların belirlenmesi amacıyla Ulusal Boşluk Analizi (GAP Analizi) Programını başlatmış,
2. Türkiye’deki mevcut biyolojik çeşitliliğin izlenmesi amacıyla doğa koruma odaklı Nuh’un Gemisi Biyolojik Çeşitlilik Veri Tabanı’nı geliştirmiş ve kamuoyunun hizmetine açmıştır.

T.C.Çevre ve Orman Bakanlığı, biyolojik çeşitlilik verilerinin güvenilirliğini ve onayını sağlayacak olan Bilimsel Danışma Kurulu ve Uzman Gruplarının oluşturulması için çalışmalarına devam etmektedir.